(VİYANA) HJ – Pazartesi akşamı Viyana-Schwechat Havalimanı’ndan kalkan bir Türk Hava Yolları uçağında çoğu yolcu farkında olmadan tarihi bir ana tanıklık etti. Aralarında, altıdan fazla sivil polis eşliğinde Somali’ye götürülen iki kişi de bulunuyordu.
Bu, Avusturya’nın Somali’ye yaptığı ilk zorla geri gönderme oldu. İçişleri Bakanı Gerhard Karner (ÖVP), işlemi “katı ve adil bir iltica politikasının” göstergesi olarak nitelendirdi.
Uçakta protesto, yerde tartışma
Der Standard gazetesinde yer alan habere göre uçuş öncesi bir yolcu, diğerlerini sınır dışı edilenlere destek vermeye çağırdı ancak kısa sürede kabinden çıkarıldı. Kendisine “kamu düzenini bozmak” suçlaması yöneltildi.
Ertesi sabah Mogadişu’ya ulaşan iki kişi, yerel makamlara teslim edildi. Böylece Avusturya, Suriye ve Somali gibi dünyanın en tehlikeli ülkelerinden ikisine sınır dışı yapan ilk AB ülkelerinden biri oldu.
Somali, uzun süredir iç savaş, kuraklık ve yoksullukla anılıyor. Ülkenin birçok bölgesi radikal gruplar veya silahlı milislerin kontrolünde, devlet otoritesi sınırlı.
Suç kayıtları ve hükümetin mesajı
Sınır dışı edilenlerden biri sahtecilik ve yalan tanıklıktan, diğeri ise uyuşturucu, yaralama ve tehdit suçlarından hüküm giymişti. İkinci kişinin bağımlılık sorunu bulunduğu belirtildi. Federal İdare Mahkemesi her iki kişinin de Avusturya hukukunu defalarca ihlal ettiğini kayda geçti.
Hükümet, bu tür örneklerle suçluların güvenli kabul edilmeyen ülkelere de gönderilebileceğini göstermek istiyor. Dışişleri Bakanlığı ise Somali için en yüksek güvenlik uyarısını sürdürüyor. İçişleri Bakanlığı, her sınır dışı kararının bireysel risk değerlendirmesiyle alındığını ve 2025’in ilk yarısında geri gönderilenlerin yarısının sabıka kaydı bulunduğunu açıkladı.
İlk deneme başarısız olmuştu
Mayıs ayında yapılan ilk girişim, Somali polisinin “onay yazısı” (approval letter) olmadığı gerekçesiyle reddedildi. Bu durum, işlemin hukuki zemini açısından da sorun yarattı. Bakanlık operasyon detaylarına girmedi.
“Hi bro” diplomasisi
Başarısızlığın ardından Avusturya makamları doğrudan Somali ile temas kurdu. Belgelerde yer alan bilgilere göre, yetkililer Whatsapp üzerinden yazışarak iletişim kurdu. Mesajların birinde Somali tarafı “Hi bro, good morning” ifadeleriyle karşılık verdi. İçişleri Bakanlığı, iletişimin şeklinin kendi kontrol alanlarında olmadığını vurguladı.
Aynı dönemde Frontex de sürece dahil edildi. Federal İdare Mahkemesi, temmuz sonunda olası başarı ihtimalini yüksek görerek şüpheliyi gözetim altında tutmaya devam kararı verdi.
Diplomasi ve baskı
Almanya, Somali ile üst düzey temaslar sayesinde sınır dışı uygulamasına başlamıştı. Avusturya da benzer şekilde uzun süredir işbirliği için girişimlerde bulunuyor. Federal Yabancılar ve İltica Dairesi Başkanı Gernot Maier’in bizzat uçuşa katılması, sürecin önemini gösterdi. Bakanlık, Mogadişu’da yapılan görüşmelerde gelecekteki geri gönderme prosedürlerinin de ele alındığını belirtti.
Bakanlık ayrıca, AB düzeyinde Somali’ye vatandaşlarını geri alma konusunda baskı uygulandığını, buna uyulmaması halinde Schengen vizesi verilmesinde kısıtlamalar gündeme gelebileceğini ifade etti.
Gelecekte yeni sınır dışılar gündemde
Somali yalnızca sınırlı sayıda vatandaşı geri kabul ediyor. Avusturya’ya ağustos ortasında gelen resmi yazıyla iki kişi için kabul sağlandı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi sürece engel olmadı.
Hükümet, benzer davaların sürebileceğini, halihazırda Somali vatandaşlarının da gözaltında bulunduğunu açıkladı ancak sayıya ilişkin bilgi vermedi. İçişleri Bakanlığı, Somali’ye yönelik yeni sınır dışıların planlandığını teyit etti.
