VİYANA (HJ) – Hükümet, Avusturya’da doğan çocuklara 500 avroluk başlangıç sermayesi sağlayacak ve ailelerin 18 yıl boyunca vergiden muaf biçimde birikim yapmasına imkân tanıyacak bir yatırım hesabı üzerinde çalışıyor.

Henüz kesinleşmeyen planın 2027 başında yürürlüğe girmesini isteyen ÖVP’li Aile ve Entegrasyon Bakanı Claudia Bauer’e göre uygulama, çocukların vatandaşlığına veya ebeveynlerinin uyruğuna bakılmaksızın Avusturya’da doğan herkesi kapsayacak.

“Gelecek hesabı” adı verilen model kapsamında, sisteme katılan bir Avusturya bankasında çocuk adına menkul kıymet hesabı açılabilecek. Yetişkinler bu hesaba çocuk başına yılda en fazla 5.000 avro yatırabilecek ve elde edilen kazançlardan yüzde 27,5 oranındaki sermaye gelir vergisi (KESt) alınmayacak.

Vergi muafiyeti çocuğun 18 yaşına basmasıyla sona erecek. Bu tarihe kadar hesapta biriken varlıkların çekilmesine izin verilmeyecek ve her çocuk veya genç adına yalnızca bir gelecek hesabı açılabilecek. Bauer, “Çocuğu için uzun vadeli birikim yapan ve yatırımda bulunanlardan devlet ayrıca vergi almamalı.” dedi.

Her çocuk için 500 avro başlangıç sermayesi

Yenidoğanlara sağlanması planlanan 500 avroluk başlangıç sermayesi vergi gelirlerinden karşılanacak. Bu amaçla 2027 ve 2028 yıllarının her biri için 40 milyon avro bütçelendi. Statistik Austria verilerine göre geçen yıl ülkede 76.000’in biraz üzerinde canlı doğum gerçekleşti.

Bauer’in açıklamasına göre başlangıç sermayesinden yararlanmanın temel koşulu, paranın 18 yıl boyunca bir Avusturya bankasında değerlendirilmesi olacak. Gençler reşit olduklarında birikmiş sermayenin nasıl kullanılacağına kendileri karar verebilecek. Para hesapta tutulabilecek, ancak 18 yaşından sonra elde edilen yeni kazançlar yeniden sermaye gelir vergisine tabi olacak.

Planın kamu bütçesine en büyük maliyetinin 500 avroluk başlangıç ödemesinden değil, yıllar boyunca tahsil edilmeyecek sermaye gelir vergisinden kaynaklanması bekleniyor. Bauer, birçok ebeveynin hâlihazırda kendi adına açtığı yatırım planlarıyla çocukları için birikim yaptığını, bu nedenle vergi kaybının kesin olarak hesaplanmasının zor olduğunu belirtti.

Maliye Bakanlığı: 2027 başında uygulama fiilen imkânsız

SPÖ yönetimindeki Maliye Bakanlığı ise planın sürdürülebilir finansmanına ve uygulama takvimine ilişkin ciddi çekinceler dile getirdi. Bakanlık, yalnızca iki doğum kuşağının desteklenmesinin öngörülemeyeceğine işaret ederek 2028 sonrasındaki finansman kaynağının henüz bulunmadığını bildirdi.

Sermaye gelir vergisi muafiyetinin bütçeye hiç dâhil edilmediğini belirten Bakanlık, bu maliyetin de örneğin finans sektörü üzerinden karşılanması gerektiğini kaydetti. Çok sayıda teknik sorunun hâlâ açık olduğu gerekçesiyle sistemin 1 Ocak 2027’de başlatılmasının “fiilen imkânsız” olduğu değerlendirmesinde bulunuldu.

Maliye Bakanlığı ayrıca başlangıç sermayesinin Avusturya’da doğan her çocuğa ulaşmasının güvence altına alınmasını istedi. Bakanlığa göre uygun modellerden biri, tutarın her çocuk için Federal Hazine’nin Bundesschatz yatırım aracı üzerinden otomatik olarak değerlendirilmesi ve daha sonra bankalardaki gelecek hesabına geçiş imkânı tanınması olabilir.

Kripto para ve türev ürünlere izin verilmeyecek

Gelecek hesabını ücretsiz sunması öngörülen Avusturya bankalarıyla görüşmeler sürüyor. Ancak sisteme katılıp katılmamak her bankanın kendi ticari kararı olacak ve katılan kuruluşlara devlet desteği sağlanmayacak.

Bankalar hesaplarda sunulacak yatırım ürünlerini belirleyebilecek, ancak seçenekler belirli sınırlarla kısıtlanacak. Türev araçlar gibi yüksek spekülasyon riski taşıyan ürünlerin yanı sıra Bitcoin ve diğer kripto varlıklara izin verilmeyecek. Reşit olmayanların mal varlığında kullanılabilen düşük riskli ve vesayet güvenceli yatırım türlerine ilişkin hukuki çerçevenin de oluşturulması gerekiyor.

Aileler yalnızca 500 avroluk başlangıç sermayesini değerlendirebilecekleri gibi hesaba yılda 5.000 avroya kadar değişen tutarlarda ödeme de yapabilecek. Bununla birlikte yıllık üst sınır, çocuk başına ayda yaklaşık 417 avroya karşılık geliyor. Bu tutarı düzenli olarak yatırabilecek hanelerin azınlıkta kalacağı belirtiliyor.

“Varlıklı ailelerin çocukları daha fazla yararlanacak” eleştirisi

Uygulamanın öncelikle yüksek gelirli ailelerin çocuklarına yarayacağı eleştirilerine karşı çıkan Bauer, planın finansal eğitime de katkı sağlayacağını savundu. Küçük ödemelerle dahi 18 yılda kayda değer birikim oluşturulabileceğini belirten Bakan, ayda 25 avronun yıllık ortalama yüzde 7 getiriyle yaklaşık 12.600 avroya ulaşacağını, vergi avantajının ise yaklaşık 1.800 avro olacağını hesapladı. Bauer, sermaye piyasalarının doğası gereği daha fazla yatırım yapanların daha yüksek kazanç elde ettiğini de ekledi.

Sendikalara yakın Momentum Enstitüsü’nün başekonomisti Oliver Picek ise yatırım hesaplarının “zengin çocukları daha da zenginleştireceğini” savundu. Vergi kaybının finanse edilmesi gerektiğine dikkat çeken Picek, düşük gelirli ailelerin hemen hiç para yatıramayacağını ve bu nedenle sistemden yararlanamayacağını belirtti.

FPÖ’nün bütçe sözcüsü Arnold Schiefer de koalisyonu “sağ cepten alıp sol cebe koymakla” eleştirdi. Aile yardımının ikinci yıl üst üste enflasyona göre artırılmadığını hatırlatan Schiefer, tam aile ikramiyesinin ödenmesi için her iki ebeveynin de yeterli düzeyde çalışma geliri elde etmesi yönündeki planlara işaret etti ve tasarının henüz yeterince olgunlaşmadığını savundu.

Yeşiller ise hükümetin göreve geldiği günden bu yana hayat pahalılığı karşısında zorlanan kesintiler yaptığını, bunlardan özellikle kadınlar ile ailelerin etkilendiğini belirtti. Parti, kesintilerin geri alınması yerine 500 avroluk ödeme üzerinden bir yardım görüntüsü oluşturulduğunu ve gelecek hesabından esas olarak zaten varlıklı olanların yararlanacağını bildirdi.

Mevcut vergi iadesinin kapsamı sınırlı

Çocuk adına açılan hesaplar ve tasarruf hesapları için ödenen sermaye gelir vergisinin mevcut sistemde de belirli koşullarla geri alınması mümkün. Bunun için ebeveynlerin standart vergilendirme seçeneğine başvurması gerekiyor. Böylece sermaye gelirlerine çocuğun kişisel gelir vergisi oranı uygulanıyor ve bu oran çoğu çocuk için sıfır olabiliyor.

Vergi danışmanlık şirketi BDO’nun finans uzmanı Daniela Heilinger’e göre bu imkân yalnızca reşit olmayanların mal varlığı için güvenli kabul edilen yatırım türleriyle sınırlı; çocuk adına hisse senedine yatırım yapılamıyor. Ayrıca iade kapsamı, sermaye gelirlerinin yıllık çocuk vergi indirimi tutarını aşan bölümüyle sınırlı bulunuyor. Bu sınır halen yılda 850,80 avro düzeyinde.