VİYANA (HJ) – Avusturya’da sosyal yardım alanların haklarını, ödeme miktarlarını ve çalışma yükümlülüklerini yeniden düzenlemeyi amaçlayan yasa tasarısı, mevcut sistemde kapsamlı değişiklikler öngörüyor. Çalışabilecek durumdaki kişilerin işgücüne katılımı daha belirleyici hâle gelirken, yükümlülüklerini haklı neden olmadan yerine getirmeyenlere kademeli kesintiler uygulanması planlanıyor.
Avusturya Parlamentosuna sunulan 150/ME sayılı bakanlık yasa tasarısı, Sosyal Yardım Çerçeve Yasası’nda (Sozialhilfe-Grundsatzgesetz) değişiklikler içeriyor. Düzenleme henüz yasalaşmadığı için öngörülen yeni kurallar yürürlükte değil.
Tasarı yalnızca göçmenleri veya mültecileri ilgilendirmiyor. Sosyal yardım alan Avusturya vatandaşları da çalışma yükümlülükleri ve bunlara bağlı yaptırımlar kapsamında bulunuyor.
Avusturya vatandaşlarının da sosyal yardımı tamamen kesilebilecek
Tasarıya göre çalışma yükümlülüğüne tabi kişiler, Avusturya İş Kurumunun (AMS) yönlendirdiği ve yasal olarak uygun kabul edilen bir işi almaya hazır olmak zorunda.
Mesleki eğitim, yeniden işe kazandırma programları ve iş bulma imkânını artırmaya yönelik kurslara aktif katılım da bu yükümlülüğün parçası.
Yükümlülüklerini kusurlu biçimde ihlal eden kişilerin sosyal yardımında şu yaptırımlar öngörülüyor:
- İlk ihlal: Sosyal yardımda en az yüzde 25 kesinti.
- Tekrarlanan ihlal: Daha yüksek oranlı kesintiler.
- Tekrarlanan ve ısrarlı ihlal: Önceden yazılı uyarı yapılması şartıyla yardımın tamamen kaldırılabilmesi.
Ancak yardımın tamamen kesilmesi, bir kişinin tek seferlik iş reddinde otomatik uygulanacak bir yaptırım değil. Tasarı, bu sonucu tekrarlanan ve ısrarlı biçimde çalışma yükümlülüğüne uymama koşuluna bağlıyor.
Daha yüksek kesintilerde kişinin barınma ihtiyacı ile aynı hanede yaşayan ve bakmakla yükümlü olduğu yakınlarının ihtiyaçları korunacak. Yardımın tamamen kaldırılması durumunda da bakmakla yükümlü olunan yakınların barınma ihtiyacının karşılanması güvence altında olacak.
Bu yaptırımların konusu, AMS tarafından ödenen bütün yardımlar değil, yasa tasarısı kapsamındaki sosyal yardım ödemeleri.
Her iş reddi yardım kesintisi anlamına gelmiyor
Çalışma yükümlülüğü, kişinin kendisine önerilen her işi koşulsuz kabul etmesi anlamına gelmiyor. AMS tarafından yönlendirilen işin, İşsizlik Sigortası Yasası’nda belirlenen uygunluk koşullarını karşılaması gerekiyor.
Yaptırım uygulanabilmesi için kişinin yükümlülüğünü kusurlu biçimde yerine getirmemiş olması da şart.
Tasarı gerekçesinde, hastalık, çocuğun hastalanması, ertelenemeyen randevular, beklenmedik ulaşım sorunları veya uygun bir kursun sunulmaması gibi durumların değerlendirmede dikkate alınacağı açıklanıyor.
Dolayısıyla bir kursa katılamamak veya önerilen işe başlayamamak, tek başına yardımın kesileceği anlamına gelmiyor.
Kimler çalışma yükümlülüğünden muaf olacak?
Tasarı, belirli koşulları karşılayan kişilerin çalışma yükümlülüğünden muaf olmasını öngörüyor.
Bunlar arasında:
- Normal emeklilik yaşına ulaşanlar,
- İki yaşından küçük çocuğuna bakmak zorunda olan ve uygun çocuk bakım imkânı bulunmadığı için çalışamayanlar,
- En az üçüncü düzey bakım ödeneği alan yakınlarına ağırlıklı olarak bakım verenler,
- Demans hastası veya bakıma muhtaç küçük yaştaki yakınlarına, belirlenen koşullarla bakım verenler,
- Maluliyet durumu bulunan veya işe dönüş önlemlerine rağmen sağlık nedeniyle haftada en az 15 saat çalışamayacak kişiler,
- Belirli koşullarla eğitimini sürdürenler, askerlik veya sivil hizmet yapanlar
yer alıyor.
Ölümcül hastalığı bulunan yakınlarına refakat edenler ve ağır hasta çocuklarına bakım verenler için de muafiyet düzenleniyor.
Tasarı, bunlarla karşılaştırılabilecek ağırlıkta özel nedenlerle çalışması mümkün olmayan kişileri de kapsıyor.
Çocuğu iki yaşına gelen ebeveynler
Çocuk bakımına ilişkin muafiyetin iki koşulu bulunuyor: Çocuğun henüz iki yaşını doldurmamış olması ve uygun bakım imkânı bulunmadığı için ebeveynin çalışamaması.
Çocuk iki yaşını doldurduğunda bu özel muafiyet sona erecek. Ancak kişinin başka bir yasal muafiyetinin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilecek.
Sosyal yardımda üç farklı ödeme oranı
Tasarı, yetişkinler için genel sosyal yardımın yanında daha düşük oranlı bir entegrasyon temel yardımı oluşturuyor.
Tek başına yaşayan veya tek ebeveyn olan kişiler için öngörülen temel oranlar şöyle:
| Yardım türü | Referans tutara göre oran |
|---|---|
| Genel sosyal yardım | %100 |
| Entegrasyon programı yükümlülüğüne tabi kişiler için temel yardım | %70 |
| Entegrasyon programı yükümlülüğüne tabi olmayan belirli kişiler için temel yardım | %82,6 |
Bu oranlar, tek başına yaşayan kişiler için esas alınan net emekli aylığı tamamlama ödeneği referans tutarı üzerinden hesaplanıyor.
Yüzde 70 oranı, bütün mültecilerin veya bütün işsizlerin aynı miktarda yardım alacağı anlamına gelmiyor. Hangi yardım türünün uygulanacağı, kişinin çalışma durumu, çalışma geçmişi, entegrasyon yükümlülükleri ve diğer yasal koşullara bağlı.
Ayrıca kişinin geliri, mal varlığı ve hane yapısı fiilen ödenecek tutarı etkileyebilecek.
Çocuklar, tek ebeveynli aileler ve engelli kişiler için öngörülen yardımlar ise yetişkinlere yönelik bu düşük temel oranlarla aynı şekilde hesaplanmıyor.
Genel sosyal yardım için 13 veya 26 haftalık çalışma geçmişi
Yeni sistemde, çalışabilecek durumda olan kişilerin daha önce tam sigortalı bir işte çalışıp çalışmadığı önem kazanıyor.
Tasarıya göre kişinin işgücüne entegre kabul edilmesi için hâlen tam sigortalı olarak çalışıyor olması veya belirli bir çalışma geçmişini karşılaması gerekiyor.
Başvuru sırasında:
- 25 yaşından küçük olanlar: En az 13 hafta tam sigortalı çalışma.
- 25 yaşını doldurmuş olanlar: En az 26 hafta tam sigortalı çalışma.
Bu süreleri karşılayan kişiler, diğer koşulları da yerine getirmeleri hâlinde genel sosyal yardım kapsamında değerlendirilecek.
Bu, 13 veya 26 hafta çalışmamış kişilerin hiçbir sosyal yardım alamayacağı anlamına gelmiyor. Söz konusu çalışma geçmişi, çalışabilecek durumdaki kişilerin hangi yardım türüne gireceğini belirleyen ölçütlerden biri.
Tasarı gerekçesine göre Avrupa Birliği, Avrupa Ekonomik Alanı ve İsviçre’deki uygun çalışma süreleri de dikkate alınacak.
Yalnızca düşük kazançlı çalışma veya gönüllü sigorta süreleri ise bu tam sigortalı çalışma şartını karşılamıyor.
Entegrasyon programına katılanlara ek ödeme
Entegrasyon temel yardımı alan belirli kişiler için iki ayrı ek ödeme öngörülüyor.
Toplumsal entegrasyon ek ödemesi, Almanca öğrenimi ve değerler programındaki yükümlülüklerle bağlantılı olacak.
İşgücüne entegrasyon ek ödemesi ise AMS'nin yönlendirdiği işgücüne katılım önlemlerine veya ilgili entegrasyon programına etkin katılım gibi koşullara bağlı olacak.
Tek başına yaşayan bir kişi için öngörülen ek ödeme oranları şöyle:
| Ek ödeme | Referans tutara göre oran |
|---|---|
| Toplumsal entegrasyon | %12,6 |
| İşgücüne entegrasyon | %17,4 |
Bu ek ödemeler otomatik değil. Hangi ödemenin yapılacağı, kişinin tabi olduğu entegrasyon programına ve tasarıda belirlenen koşulları karşılamasına bağlı.
Koşulları karşılayan bazı kişilerde temel yardım ile ek ödemelerin toplamı genel sosyal yardım düzeyine ulaşabilecek.
Dört ay boyunca sosyal yardım ödenmeyecek mi?
Hayır. Tasarıda bütün sosyal yardım ödemeleri için dört aylık genel bir bekleme süresi bulunmuyor.
Dört aylık süre, belirli kişiler için toplumsal entegrasyon ek ödemesinin başlayabileceği en erken tarihi düzenliyor.
Entegrasyon taahhüdünü imzalayan ve ilgili önlemlere etkin biçimde katılan kişiler, bu ek ödemeye başvurudan en erken dört ay sonra hak kazanabilecek.
Zorunlu entegrasyon önlemlerini başarıyla tamamlayanlar için ise ayrı bir hak kazanma yolu bulunuyor.
Tasarı, kişinin kusurundan kaynaklanmayan kısa süreli katılım kesintilerinin veya uygun kurs bulunmamasının da değerlendirmede dikkate alınmasını öngörüyor.
Başvurudan itibaren üç yıl geçmesine rağmen ek ödeme koşullarını yerine getiremeyen kişiler için eyaletlerin ağır mağduriyeti önlemeye yönelik özel düzenlemeler hazırlaması gerekecek. Bu hüküm, üç yılın sonunda otomatik olarak tam yardım ödenmesi anlamına gelmiyor.
Mülteciler ve yabancı vatandaşlar için hangi kurallar geçerli?
Tasarı, sosyal yardım hakkını kişinin vatandaşlığına ve oturum statüsüne göre de düzenliyor.
Avusturya vatandaşları: Diğer yasal koşulları karşılamaları hâlinde sosyal yardım hakkı kapsamındalar.
Tanınmış mülteciler: Sosyal yardım hakkı kapsamındalar. Çalışma ve entegrasyon koşulları, hangi yardım türünden yararlanabileceklerini etkileyebilecek.
Diğer yabancı vatandaşlar: Kural olarak Avusturya’da en az beş yıldır fiilen, sürekli ve yasal olarak ikamet etme ve kalıcı yerleşim koşulları aranıyor. Uluslararası hukuk ve Avrupa Birliği hukukundan kaynaklanan istisnalar korunuyor.
İkincil koruma statüsündekiler: Sosyal yardımın temel destekleriyle sınırlı bir hakka sahip olacaklar. Yardım düzeyi temel bakım sistemindeki seviyeyi aşamayacak.
Sığınma başvurusu devam edenler: Bu sosyal yardım sisteminin hak sahipleri arasında bulunmuyor.
Burada önemli bir ayrım var: Beş yıllık ikamet koşulu ve ikincil koruma statüsüne ilişkin temel sınırlamalar yeni getirilmiyor. Bunlar mevcut düzenlemede de bulunan hükümler arasında.
Çocuk yardımları nasıl hesaplanacak?
Tasarı, sosyal yardım alan hanelerdeki çocuklar için referans tutara bağlı alt ve üst ödeme oranları belirliyor.
| Hanedeki çocuk sayısı | Çocuk başına asgari oran |
|---|---|
| 1 çocuk | %25 |
| 2 çocuk | %20 |
| 3 çocuk | %15 |
| 4 çocuk | %12,5 |
| 5 veya daha fazla çocuk | %12 |
Üst sınır, ilk dört çocuk için çocuk başına yüzde 25; beşinci ve sonraki çocuklar için yüzde 12 olarak belirleniyor.
Bu oranlar, çocuk sayısına göre uygulanacak hesaplama sınırlarını gösteriyor. Her haneye ödenecek kesin tutarı tek başına belirlemiyor.
Tasarı ayrıca çocuklara ayrılan toplam sosyal yardımın, engellilik ek ödemesi hariç olmak üzere, bakmakla yükümlü olunan küçük çocuklar arasında hesaplama bakımından eşit dağıtılmasını öngörüyor.
Tek ebeveynli ailelere ek yardım
Tek ebeveynli aileler için ayrıca ek ödeme öngörülüyor:
- İlk küçük çocuk için %12
- İkinci küçük çocuk için %9
- Üçüncü küçük çocuk için %6
- Sonraki her küçük çocuk için %3
Bu oranlar da sosyal yardım referans tutarı üzerinden hesaplanacak.
Sosyal yardım alırken işe başlayanlara yüzde 35 gelir avantajı
Tasarı, sosyal yardım alırken çalışmaya başlayan kişiler için bir gelir muafiyeti düzenliyor.
Buna göre işe başlayan kişinin aylık net kazancının yüzde 35'i, 12 ay boyunca sosyal yardım hesabında gelir olarak dikkate alınmayacak.
Bu düzenleme, devletin çalışanın maaşına yüzde 35 oranında ek ödeme yapması anlamına gelmiyor. Sosyal yardım hesaplanırken kazancın belirli bir bölümünün hesaba katılmamasını sağlıyor.
Tasarıda düşük kazançlı ek çalışma için 36 aylık ayrı bir hüküm de bulunuyor. Bu düzenleme, yasa metnindeki gelir sınırına bağlı.
Engelli kişiler için korunan mal varlığı sınırı artırılacak
Sosyal yardım hesabında kişinin kullanmak zorunda olmadığı belirli bir mal varlığı sınırı bulunuyor.
Tasarı, ilgili engellilik koşullarını karşılayan hak sahipleri için bu sınırı yükseltiyor.
Genel olarak referans tutarın altı katı düzeyindeki korunan mal varlığı sınırı, engelli hak sahipleri için 12 katına çıkarılacak.
Engelli yetişkinler ve çocuklar için referans tutarın yüzde 18'i oranındaki ek yardım da düzenlemede yer alıyor. Daha yüksek yardım öngören özel eyalet hükümleri saklı tutuluyor.
Tasarı ayrıca engellilik ve bakım ihtiyacı nedeniyle sağlanan belirli ödemelerin gelir hesabındaki durumunu açıklığa kavuşturuyor.
Aile yardımı sosyal yardım hesabından düşülecek mi?
Tasarı, bazı ödemelerin sosyal yardım hesaplamasında gelir olarak dikkate alınmayacağını belirtiyor.
Bunlar arasında aile yardımı (Familienbeihilfe), çocuk vergi indirimi ve yasa metninde sayılan belirli diğer vergi destekleri bulunuyor.
Eyaletler, emeklilere yapılan özel ödemeler ile ağırlıklı olarak terapötik amaçlarla elde edilen belirli gelirleri de hesaplama dışında tutabilecek.
Gönüllü sosyal yardım kuruluşlarından veya üçüncü kişilerden alınan ve hukuki zorunluluğa dayanmayan destekler için de istisnalar bulunuyor. Ancak bu tür desteklerin kesintisiz dört ay sürmesi veya sosyal yardım ihtiyacını ortadan kaldıracak düzeye ulaşması durumunda farklı kurallar uygulanabilecek.
Gelir ve mal varlığı denetimleri artırılacak
Tasarı, sosyal yardım ödemelerinin hukuka uygunluğunu denetlemek amacıyla kurumlar arasında daha hızlı veri paylaşımı öngörüyor.
Sosyal yardım makamları, nüfus kayıt makamları, İçişleri Bakanlığı, AMS ve Avusturya Entegrasyon Fonu (ÖIF) arasında, mümkün olduğunca güncel verilerin karşılıklı paylaşılması hedefleniyor.
Eyaletlerin, sosyal yardım alan kişilerin gerçek gelir ve mal varlığı durumunu düzenli olarak kontrol edecek sistemler kurması gerekecek.
Gelirin gizlenmesi, yanlış veya eksik mal varlığı beyanı verilmesi ya da yardımın amacına aykırı kullanılması durumunda sosyal yardım azaltılabilecek veya tamamen durdurulabilecek. Haksız ödenen tutarların geri alınması da istenebilecek.
Özellikle ağır ihlaller için idari para cezası öngörülebilecek. Ancak tasarı, yalnızca çalışma yükümlülüğünün ihlali nedeniyle idari para cezası verilmesini öngörmüyor.
Mevcut sosyal yardım alanlar ne olacak?
Tasarı, yeni kuralların yürürlüğe girmesiyle mevcut yardım alanların durumunun nasıl ele alınacağını da düzenliyor.
Federal düzenlemenin kabul edilip resmî olarak yayımlanması hâlinde, ilgili hükümler yayımlandığı günü izleyen gün yürürlüğe girecek. Eyaletlerin kendi uygulama yasalarını hazırlaması için dokuz aylık süre öngörülüyor.
Mevcut sosyal yardım alanlar için geçiş hükümleri hazırlanacak. Önceden verilmiş yardım kararları veya sözleşmeler kapsamında tanınan haklar, eski koşullar devam ettiği sürece geçiş döneminde korunacak.
Ancak bu koruma süresiz olmayacak.
İlgili eyaletin yeni uygulama yasasının yürürlüğe girmesinden itibaren en geç 12 ay içinde, eski yardım kararları veya sözleşmeleri sona erecek ve mevcut hak sahiplerinin durumu yeni yasal koşullara göre yeniden değerlendirilecek.
Yeni başvurular ise ilgili eyaletin uygulama yasasının yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yeni kurallara göre incelenecek.
Sosyal yardım istatistiklerine ilişkin ayrı düzenlemelerin yürürlük tarihi tasarıda 1 Ocak 2028 olarak belirtiliyor. Bu tarih, sosyal yardım sistemindeki bütün değişikliklerin ortak başlangıç tarihi değil.
Sosyal yardım reformu henüz yasalaşmadı. Haberde yer alan ödeme oranları, yükümlülükler, yaptırımlar ve geçiş hükümleri Avusturya Parlamentosuna sunulan 150/ME sayılı bakanlık yasa tasarısındaki düzenlemeleri yansıtıyor.