VİYANA (HJ) – Temu’ya üye olan kullanıcılar, yüzlerce avroluk kuponlarla karşılanıyor. Platform bazen tam indirim vaat ediyor. Ancak vaat edilen 200 avro kısa sürede geçersizleşiyor: küçük kuponlara bölünüyor, yalnızca yüksek tutarlı alışverişlerde geçerli oluyor, birbiriyle kombinlenemiyor ve 24 saat içinde kullanılması gerekiyor. Tam indirimden yararlanabilmek için tüketicinin bir günde neredeyse 10 katını harcaması gerekiyor.
Avrupa Komisyonu ve tüketici kuruluşları bir süredir Temu’yu yanıltıcı kampanyalar, sahte değerlendirmeler ve haklara dair eksik bilgilendirme nedeniyle inceliyordu. Şimdi Avusturya, Sosyal Bakanlık aracılığıyla harekete geçti.
Bakanlığın talimatıyla Tüketici Bilgi Derneği (VKI), Viyana Ticaret Mahkemesi’nde Temu’ya karşı toplu dava açtı. Dava, tüketicileri yönlendirmek için kullanılan “dark pattern” tasarımları hedef alıyor. Bunlar arasında şans çarkları, sahte ödül tabloları, rahatsız edici pop-up’lar, yapay zaman baskısı, ürünlerde suni kıtlık yaratılması ve gizli onay kutularıyla kişisel verilerin işlenmesine zorlamak bulunuyor.
Kullanıcı dostu olmayan süreçler
Dava, indirimlerin yanı sıra kullanıcıların haklarını kısıtlayan bürokratik işlemleri de hedefliyor. Temu’da hesap açmak için yalnızca üç tıklama yeterliyken, hesabı silmek için yedi adım ve bir haftalık bekleme süresi gerekiyor. Yasal dayanak olarak haksız rekabet yasası ile dijital hizmetler için AB Dijital Hizmetler Yasası (DSA) kullanılacak.
SPÖ’lü Devlet Sekreteri Ulrike Königsberger-Ludwig, “Hile yapan kaybeder. Bu kural Temu gibi uluslararası ucuz alışveriş platformları için de geçerli. Avrupa’da iş yapmak isteyen kurallarımıza uymalı. Aksi halde bedeli tüketiciler ödüyor” dedi.
Süpermarket davaları sonrası Temu hamlesi
Sosyal İşler Bakanlığı kısa süre önce Rewe, Spar, Hofer ve Lidl’e de benzer bir dava açmıştı. Bu zincirlerin, indirimli ürünlerde son 30 günün en düşük fiyatını belirtmediği ileri sürüldü. 2024 yılında yapılan 2.232 denetimde yalnızca 304 ihlal tespit edildi, bunların dokuzu büyük zincirlere aitti.
Königsberger-Ludwig, Avusturya’daki firmaların sıkı denetim altında olduğunu, uzakdoğulu şirketlerin ise kuralları göz ardı ederek haksız avantaj elde ettiğini savundu: “Büyük platformlar da yasaların üzerinde değildir.”
Dev pazar payı
Avusturya’da bu yıl online alışverişe 12,5 milyar avro harcanması bekleniyor. Bunun %60’ı yurtdışına gidiyor. Temu, ülkede 1,8 milyon ziyaretçiye ulaştığını bildiriyor. Ankete katılanların %60’ı platformdan alışveriş yaptığını söylüyor. Şirket 2024’te dünya genelinde 605 milyar avro tutarında mal sattı. Aynı yıl Amazon 730 milyar, AliExpress ise neredeyse iki katı büyüklüğe ulaştı.
“Fil derisine iğne batırmak gibi”
Wifo rekabet uzmanı Michael Böheim, Avusturya’nın açtığı davayı “filin derisine iğne batırmaya” benzetti. Böheim, “Bu tür davalar dev şirketleri sarsmayacaktır ama siyasi kararlılığı göstermek açısından önemlidir” dedi. Dark pattern uygulamalarını, yaşlılara restoranlarda şüpheli yöntemlerle tencere veya elektrikli süpürge satmaya benzeten Böheim, “Bugün aynı yöntem gençlere internette uygulanıyor. Herkes bilmelidir ki, bedava bir şey yoktur” ifadelerini kullandı.
Böheim, Temu’ya karşı ciddi önlemin yalnızca ithalat kontrolleriyle mümkün olacağını söyledi. Asyalı düşük fiyatlı platformların vergi ve gümrük engellerini aşmaya çalıştığını belirtti. Avrupa’daki şirketlerin de yeni iş modelleriyle rekabet etmesi gerektiğini vurguladı.
Handelsverband Başkanı Rainer Will, Temu’ya yönelik adımı olumlu karşıladı. Will, 14 ay önce de haksız rekabet şikâyetinde bulunduklarını hatırlatarak, “Bu girişim önemli bir sinyal. Ancak Temu’nun uygulamalarını hemen terk etmesini beklemek gerçekçi değil” dedi. Will’e göre kalıcı çözüm, platformlara ürünlerin doğru şekilde beyan edilmesinden doğrudan sorumluluk yüklemekten geçiyor.
